Historia
| Historia |
 |
|
Od 1 stycznia 2011 Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w Zabrzu jest Instytutem Polskiej Akademii Nauk. Centrum należy do I kategorii placówek naukowych w Polsce. Powstało 1 stycznia 2007 r. w wyniku połączenia Centrum Chemii Polimerów PAN w Zabrzu i Zakładu Karbochemii PAN w Gliwicach – dwóch placówek Polskiej Akademii Nauk, które od lat prowadziły systematyczne prace nad wytwarzaniem i właściwościami materiałów makrocząsteczkowych - polimerowych i węglowych. Początkowy okres historii obu placówek jest wspólny i datuje się na rok 1954, w którym w Gliwicach utworzono pierwszą w województwie katowickim placówkę Polskiej Akademii Nauk o profilu chemicznym. Była to kierowana przez profesora Włodzimierza Kisielowa Pracownia Petrochemii Zakładu Chemii Organicznej PAN w Warszawie, specjalizująca się w technologii ropy naftowej. Szybki rozwój nauki, a także wzrost zainteresowania związkami wielkocząsteczkowymi spowodował, że 29.10.1968 roku na mocy uchwały Polskiej Akademii Nauk placówka ta przekształciła się w nową jednostkę o nazwie Zakład Karbochemii i Polimerów działającą w ramach Centrum Badań Naukowych PAN w województwie katowickim. W roku 1971 dzięki staraniom profesora Zbigniewa Jedlińskiego powstały z niej dwa zakłady naukowo-badawcze Zakład Petro- i Karbochemii PAN w Gliwicach i Zakład Polimerów PAN w Zabrzu, które do 1974 roku działały jeszcze w ramach Centrum Badań Naukowych PAN, a następnie już jako samodzielne jednostki PAN. W 1988 roku zmieniono nazwę Zakładu Petro- i Karbochemii na Zakład Karbochemii PAN, natomiast Zakład Polimerów PAN w Zabrzu został przemianowany w 1992 r. na Centrum Chemii Polimerów PAN. W początkach lat 90. nastąpiła stopniowa reorientacja tematyki badawczej Zakładu Karbochemii, w której rosnącą uwagę poświęcono badaniom materiałów węglowych, przy równoczesnym rozwijaniu studiów nad nowymi materiałami polimerowymi o kontrolowanej budowie oraz katalizatorami, mającymi służyć obniżeniu emisji szkodliwych dla środowiska zanieczyszczeń powstających w procesach energetycznego wykorzystania paliw kopalnych. Tematyka badań materiałowych dominowała wśród badań prowadzonych w Zakładzie do chwili jego połączenia z Centrum Chemii Polimerów PAN. Przez cały okres istnienia Zakładu Polimerów, a potem Centrum Chemii Polimerów PAN prowadzone w nich prace naukowe miały charakter zarówno badań podstawowych obejmujących syntezę nowych polimerów oraz badania zależności pomiędzy strukturą chemiczną, a ich właściwościami chemicznymi i fizycznymi, jak i aplikacyjnych związanych z opracowaniem technologii produkcji nowych polimerów. W początkach lat 90. prace zostały ukierunkowane na badania polimerów biodegradowalnych do zastosowań w medycynie, w przemyśle opakowaniowym oraz w ochronie środowiska oraz polimerów bioresorbowalnych dla celów medycznych, głównie nośników leków. W 1998 r. w strukturę Centrum Chemii Polimerów włączono Zakład Fizyki Ciała Stałego PAN, placówkę działającą od 1968 r. i zajmującą się technologią otrzymywania kryształów związków półprzewodnikowych i ogniw fotowoltaicznych, technologii osadzania cienkich warstw krystalicznych i amorficznych półprzewodników oraz badaniami ich struktury, właściwości elektrycznych, magnetycznych i optycznych. Włączenie do Centrum Zakładu Fizyki Ciała Stałego PAN umożliwiło rozszerzenie zakresu prowadzonych badań na nowe polimery o potencjalnych zastosowaniach w elektronice i optoelektronice. Wzrost znaczenia badań interdyscyplinarnych, które wykorzystują osiągnięcia poszczególnych dyscyplin naukowych i tworzą nowe dziedziny nauki i techniki spowodował, że placówki, które w przeszłości wyodrębniły się z jednej instytucji badawczej, aby skupić się na rozwoju konkretnej dziedziny nauki, połączyły się w 2007 roku w Centrum Materiałów Polimerowych i Węglowych PAN w celu prowadzenia badań o charakterze interdyscyplinarnym, łączącym m.in. elementy chemii, fizyki, biologii i medycyny. Prace te są zbieżne z priorytetami badawczymi Unii Europejskiej w dziedzinach tworzących podstawy gospodarki opartej na wiedzy. Obejmują one badania nad syntezą nowych materiałów polimerowych o kontrolowanej strukturze oraz ich zastosowaniem: do budowy nano- i mikrourządzeń, w procesach selektywnego transportu i kontrolowanego uwalniania substancji aktywnych biologicznie, do budowy materiałów dla optoelektroniki i elektroniki molekularnej, a także badania technologii nanoszenia cienkich warstw oraz syntezy monolitycznych, porowatych materiałów węglowych jako prekursorów materiałów ekologicznych, nośników katalizatorów i samych katalizatorów oraz otrzymywaniem materiałów polimerowych z surowców odnawialych i materiałów biodegradowalnych. |